Prof. Łukasz Łuczaj z URz ostro o „Lex Szarlatan”. Spór o granice leczenia i wolności wyboru

Kontrowersyjna nowelizacja ustawy o prawach pacjenta wywołała gwałtowną reakcję prof. Łukasza Łuczaja z Uniwersytetu Rzeszowskiego, który nazwał ją prawem o cechach totalitarnych. Spór o tzw. „Lex Szarlatan” szybko wyszedł poza salę sejmową i przeniósł się do mediów społecznościowych, gdzie jego wpis obejrzano już ponad 443 tys. razy.

Prof. Łuczaj: państwo nie powinno odbierać wolności wyboru

Łukasz Łuczaj to etnobotanik i profesor nauk biologicznych, regularnie uwzględniany w zestawieniu World’s Top 2% Scientists przygotowywanym przez zespół Uniwersytetu Stanforda na podstawie danych bibliometrycznych Elsevier (Scopus). W najnowszej edycji rankingu znalazł się zarówno w grupie 2% najczęściej cytowanych naukowców w ujęciu całej kariery, jak i w zestawieniu za rok 2023, gdzie trafił do górnego 1% badaczy.

Naukowiec, związany z Uniwersytetem Rzeszowskim od 2011 roku, wystąpił przeciwko nowelizacji w emocjonalnym nagraniu opublikowanym w mediach społecznościowych. W jego ocenie przepisy ograniczają samoleczenie i wybór terapii, a jednocześnie oddają dużą władzę środowiskom medycznym, które miałyby decydować o tym, co jest dla pacjenta właściwe.

Parlament Polski zdradził dzisiaj naród, wbrew woli większości Polaków. Uchwalił niezwykle szkodliwą i stronniczą i mającą cechy prawa totalitarnego ustawę tak zwaną Lex Szarlatan

prof. Łukasz Łuczaj

W innym fragmencie swojego wystąpienia profesor nazwał ustawę niebezpieczną i uderzającą w wolność obywateli. Podkreślał też, że jest rozczarowany postawą głównych ugrupowań parlamentarnych, w tym PiS, które poprzez wstrzymanie się od głosu miało dać jej bierne przyzwolenie.

Co znalazło się w nowelizacji i jak przeszła przez Sejm

Ustawa daje Rzecznikowi Praw Pacjenta nowe narzędzia, w tym możliwość nakładania kar sięgających 1 miliona złotych oraz wydawania decyzji o natychmiastowym zaprzestaniu działalności. W głosowaniu sejmowym poparło ją 232 posłów, przeciw było 34, a 162 wstrzymało się od głosu.

Za uchwaleniem przepisów opowiedzieli się posłowie Koalicji Obywatelskiej, Lewicy, Polska 2050 – z jednym wyjątkiem, większość PSL, Centrum oraz Razem. Przeciw głosowali parlamentarzyści Konfederacji, Konfederacji Korony Polskiej oraz 7 posłów PiS. Wstrzymanie się od głosu dotyczyło przede wszystkim Prawa i Sprawiedliwości, w tym Jarosława Kaczyńskiego.

• nowe uprawnienia Rzecznika Praw Pacjenta
• kary finansowe do 1 miliona złotych
• możliwość nakazania natychmiastowego zakończenia działalności
• głosowanie zakończone wynikiem 232 do 34, przy 162 wstrzymujących się

Łuczaj argumentował, że nauka się zmienia, a część metod odrzucanych kiedyś później znajduje zastosowanie w praktyce. Jako przykład wskazywał głodówki, które dawniej miały być wyśmiewane, a dziś bywają traktowane jako wsparcie w leczeniu cukrzycy. Zwracał też uwagę, że nowe przepisy uderzą w praktyki medycyny chińskiej.

Ministerstwo Zdrowia: chodzi o ochronę pacjentów, nie o cenzurę

W odpowiedzi na rosnące oburzenie Ministerstwo Zdrowia wraz z Rzecznikiem Praw Pacjenta przygotowało zestaw pytań i odpowiedzi, w którym odpiera zarzuty o cenzurę. Resort utrzymuje, że celem nowelizacji jest ochrona pacjentów przed oszustwem medycznym, a nie zakazywanie legalnej działalności.

Według stanowiska ministerstwa przepisy nie obejmują zielarstwa, kosmetologii, podologii, jogi, masażu ani prowadzenia działalności gospodarczej jako takiej. Problem ma pojawiać się dopiero wtedy, gdy ktoś bez podstaw naukowych przypisuje swojej metodzie działanie lecznicze albo nakłania chorego do rezygnacji z diagnostyki i leczenia zgodnego z aktualną wiedzą medyczną.

To po prostu skandal

prof. Łukasz Łuczaj

Profesor twierdzi również, że część osób krytykujących nowelizację widzi w niej efekt nacisku lobby medycznego i Big Pharmy. Sam zaznacza przy tym, że korzysta z konwencjonalnej medycyny, chodzi na badania i uznaje, że klasyczne leczenie wielokrotnie mu pomagało, także po operacji złamanej ręki.

Apel do prezydenta i skala reakcji w sieci

Pod wpisem Łuczaja rozgorzała szeroka dyskusja. Autor nagrania otrzymał tysiące reakcji, a materiał zanotował również 16 tys. reakcji, 1,7 tys. komentarzy i 6,2 tys. udostępnień. W komentarzach dominują podziękowania za odwagę, ale też ostre zarzuty wobec systemu ochrony zdrowia.

Naukowiec wskazał, że jego zdaniem część posłów bezrefleksyjnie podporządkowała się dyscyplinie partyjnej. Wzywa też prezydenta Nawrockiego do zawetowania ustawy, przypominając, że chodzi o dostęp do metod leczenia i o prawo obywateli do korzystania z terapii uzupełniających wobec medycyny konwencjonalnej.

W dyskusji pojawiają się także porównania z rozwiązaniami zagranicznymi. Łuczaj przywołuje Szwajcarię, gdzie dostęp do medycyny komplementarnej miał zostać zagwarantowany konstytucyjnie po ogólnonarodowym referendum.

Dlaczego ta sprawa jest ważna także dla mieszkańców regionu

Spór o „Lex Szarlatan” ma znaczenie również dla lokalnej społeczności, bo dotyczy granic między bezpieczeństwem pacjenta, wolnością wyboru i działalnością osób oferujących alternatywne metody wsparcia zdrowia. Dla wielu mieszkańców regionu to nie jest abstrakcyjna debata sejmowa, lecz pytanie o to, do jakich terapii będą mogli sięgać i jak państwo będzie oceniać takie praktyki.

Istotny jest także sam głos profesora z Uniwersytetu Rzeszowskiego, który od lat funkcjonuje jako rozpoznawalny naukowiec z Podkarpacia. Jego stanowisko nadało sprawie ogólnopolski rozgłos i sprawiło, że temat trafił do szerokiej debaty o granicach regulacji rynku usług zdrowotnych.

Co dalej

Przeciwnicy nowelizacji czekają teraz na decyzję prezydenta, licząc na weto. Z kolei resort zdrowia i Rzecznik Praw Pacjenta podkreślają, że przepisy mają chronić pacjentów przed wprowadzaniem w błąd, a nie ograniczać uczciwe formy działalności. Ostatecznie to właśnie dalszy bieg prac nad ustawą pokaże, czy spór o „Lex Szarlatan” zostanie wygaszony, czy jeszcze się zaostrzy.

Informacje przekazano na podstawie materiału dotyczącego prof. Łukasza Łuczaja z Uniwersytetu Rzeszowskiego oraz stanowiska Ministerstwa Zdrowia i Rzecznika Praw Pacjenta.