Gustaw Fiszer
Biografia
Gustaw Fiszer urodził się w Rzeszowie jako syn austriackiego urzędnika poborcy podatkowego. Pochodził z zasymilowanej niemieckiej rodziny osiadłej w Galicji; matka wychowywała go w kulturze polskiej.
W latach 1861–1863 uczęszczał do Wyższego Gimnazjum w Rzeszowie. W 1863 zaciągnął się wraz z przyjaciółmi - Edwardem Webersfeldem, Marcelim Zboińskimi i Aleksandrem Podwyszyńskim - do oddziału powstańczego Żuawów śmierci Rochebruna. Walczył w oddziale Kurowskiego pod Miechowem, a następnie w oddziale Andrzeja Łopackiego, Witolda Rogoyskiego i generała Dionizego Czachowskiego, m.in. pod Stefankowiem, Borią, Ostrowcem i Rzeczniowem. Po upadku powstania przebywał pewien czas na Węgrzech.
Po powrocie do Rzeszowa wstąpił do trupy aktorskiej Józefa Bendy. Od 1868 występował w Krakowie, a od września 1872 we Lwowie. Jest autorem kilku sztuk teatralnych, m.in.: Jan Kiliński, Kri-kri, Kropla atramentu; niektóre z nich były wystawiane we Lwowie. Felietony i skecze zamieszczał w Gazecie Lwowskiej, Kurierze Warszawskim i Tygodniku Literackim. W 1898 roku Wilhelm Zukerkandl wydał jego wspomnienia - humorystyczne obrazki teatralne Ze szpitalnej celi.
Jako komik znany był zwłaszcza z kreacji typów galicyjskich i żydowskich (Arendarz w Emigracji chłopskiej, Faktor w Febris aurea, Bankier w Złym ziarnie, Josel Rajszower – afiszer z Brodów, Hersz Bałaguła i in.). Jego benefisy gromadziły tłumy na prowincji; szczególną popularnością cieszyły się monologi satyryczne.
Jako aktor prowincjonalny zadebiutował wraz z Webersfeldem i Konstantym Łobojkijem we wczesnych latach kariery w Rzeszowie i Sędziszowie. Oficjalny debiut uznaje się jednak za role w zespole Józefa Bendy w 1867 roku. W kolejnych latach występował w teatrach prowincjonalnych pod kierunkiem Piotra Woźniakowskiego, Miłosza Stengla w Stanisławowie, Gustawa Zimajery i Józefa Bendy, m.in. w Jarosławiu, gdzie grał z Modrzejewską. Na lata 1868/1872 zatrudnił się w Teatrze Polskim we Lwowie.
Fiszer był też świetnym odtwórcą ról molierowskich i fredrowskich. Występował na wielu scenach: Warszawy, Krakowa, Lwowa, Petersburga (w 1882 w zespole A. Łukowicza) i na prowincji – objeżdżając z teatrem całą Galicję (wraz z tzw. Teatrem Dziesięciu Miast: m.in. w Złoczowie, Brodach, Tarnopolu).
W 1907 obchodził w teatrze lwowskim jubileusz 40-lecia pracy scenicznej. W styczniu 1913 roku na jego grobie na Cmentarzu Łyczakowskim stanął pomnik z brązowym popiersiem wykonanym przez Tadeusza Błotnickiego. Popiersie to zostało skradzione i zniszczone ok. września 1913 roku. W styczniu 2021 roku odtworzono w kamieniu popiersie aktora. Inicjatorami rekonstrukcji byli aktorzy Polskiego Teatru Ludowego we Lwowie. Nowe popiersie wykonał Jarosław Skakun. Według innych źródeł w 1943 roku popiersie zostało skradzione i zdewastowane.