Józef Kret

Józef Kret (ur. 3 marca 1895 w Staromieście, zm. 10 sierpnia 1982 w Naprawie) − polski pedagog, nauczyciel, działacz harcerski i twórca uniwersytetów ludowych.

Urodził się w ubogiej rodzinie chłopskiej. W latach 1907–1914 uczęszczał do gimnazjum w Rzeszowie, gdzie zrodziła się jego pasja społecznikowska. W 1911 roku zetknął się z ruchem skautowym, a rok później zorganizował w Staromieściu pierwsze koło młodzieży wiejskiej i amatorski zespół teatralny.

Podczas I wojny światowej służył w armii austriackiej, a po niewoli rosyjskiej wrócił do Wojska Polskiego i zajął się sprawami oświaty. W 1920 zdał maturę eksternistycznie i podjął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego; po ich ukończeniu od 1924 był nauczycielem w Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie i wykładowcą Studium Wychowania Fizycznego UJ.

W 1933 przeniósł się na Górny Śląsk, pracując w Urzędzie Wojewódzkim w Katowicach jako instruktor dydaktyczny i tam poznał pisarza Gustawa Morcinka, pod wpływem którego podjął działalność pisarską i publicystyczną. Był aktywnym członkiem ruchu harcerskiego, inicjatorem wydziału drużyn wiejskich w Głównej Kwaterze Harcerzy ZHP oraz uczestnikiem Jamboree w Gödöllő na Węgrzech (1933).

W 1936 prowadził kursy dla organizatorów pracy harcerskiej wśród Polonii w USA. W kręgu życia prywatnego ożenił się z Zofią Hoszowską-Hoską (1908–1983); para miała córkę Barbarę (1938). W 1937 zorganizował uniwersytet ludowy w Górach Wielkich, który w 1938 przeniesiono do Nierodzimia na Śląsku Cieszyńskim.

W okresie II wojny światowej służył w armii rezerwy z awansem na porucznika (seniorność z 19 marca 1939). Po ucieczce z niewoli osiadł w Staromieściu i wraz z żoną prowadził tajne nauczanie oraz redagował Biuletyn Informacyjny. Od 1940 organizował Szare Szeregi na terenie Małopolski. Został schwytany przez Gestapo 2 maja 1941 i przetrzymywany w Zamku wrzeszowskim, a następnie w Montelupich w Krakowie; 12 sierpnia 1941 przewieziono go do obozu w Oświęcimiu, a 28 października 1944 do obozu w Litomierzycach; uwolniony 8 maja 1945.

Po wojnie reaktywował Uniwersytet Ludowy w Nierodzimiu, który w 1948 przeszedł przemianowanie na Szkołę Pracy Społecznej i kierował nią do 1952. Następnie, do 1958, był nauczycielem Liceum Pedagogicznego w Cieszynie. W latach 1946–1949 pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Skoczowie; w 1946 był członkiem Tymczasowej Naczelnej Rady Harcerskiej, a od 1947 członkiem Stronnictwa Ludowego (od 1949 Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego).

Po przejściu na emeryturę prowadził Uniwersytet Ludowy w Iłowej (powiat żagański), a następnie pracował w Muzeum Martyrologii w Oświęcimiu, w dziale naukowo-oświatowym. Kilka miesięcy pełnił funkcję zastępcy dyrektora w Uniwersytecie Ludowym w Wierzchosławicach koło Tarnowa, a w lipcu 1959 roku kierował kursem pedagogicznym pod Warszawą. We wrześniu 1958 państwo Kretowie osiedlili się w Krzeszowicach. Zofia podjęła pracę w Liceum Pedagogicznym w Cieszynie, a Józef w 1959 na prośbę władz Związku Młodzieży Wiejskiej założył uniwersytet ludowy w Rudzińcu koło Gliwic, przebywał tam do 1962. Po wyjeździe z Rudzińca Józef Kret przebywał kilka lat w Krzeszowicach, ucząc jeszcze w miejscowym Liceum Pedagogicznym, po czym przeniósł się z żoną do Krakowa. Tam poświęcił się pracy społecznej w kręgach harcerskich, pisaniu wspomnień i publicystyce. Z powodu pogarszającego się stanu zdrowia przeniósł się do Naprawy w Beskidzie Wyspowym; zmarł w 1982 roku i został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Ordery i odznaczenia, które otrzymał, oraz upamiętnienie jego osoby podkreślają znaczenie jego pracy w edukacji i ruchu harcerskim.