Juliusz Kaden-Bandrowski

Pisarz, prozaik, publicysta
24.02.1885 08.08.1944 Rzeszów

Biografia

Juliusz Kaden-Bandrowski urodził się 24 lutego 1885 roku w Rzeszowie w rodzinie Juliusza Mariana Kadena i Heleny z Kadenów. Jako młody chłopak studiował pianistykę w Krakowie, Lwowie, Lipsku i Brukseli (od 1907), ale zrezygnował z kariery z powodu dwóch złamań rąk w dzieciństwie. W 1907 zajął się publicystyką – był korespondentem prasy krajowej, pisząc recenzje i szkice publicystyczne. Podczas pobytu w Brukseli rozpoczął studia filozoficzne i zaangażował się w działalność społeczno-niepodległościową w polskich stowarzyszeniach młodzieżowych na emigracji. Oprócz działalności publicystycznej i prelekcyjnej, w 1911 zadebiutował powieścią Niezguła (pisaną od 1909), a w tym samym roku ukazał się tom nowel Zawody, a w 1913 druga powieść Proch. Przed wybuchem I wojny światowej powrócił do Krakowa, współpracując głównie z tygodnikiem Naprzód.

Juliusz Kaden-Bandrowski, piłsudczyk z wyboru i przekonania, jako pisarz stawał zawsze po stronie prawa moralnego i taki był w życiu. Kawaler Orderu Leopolda II za popularyzację kultury belgijskiej w młodych swych latach.

W sierpniu 1914 roku, po wybuchu wojny, wstąpił do I Brygady Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego, której został adiutantem. Członek Polskiej Organizacji Narodowej (1914). Następnie pełnił funkcję oficera werbunkowego oraz kronikarza I Brygady. 28 kwietnia 1916 roku został awansowany na chorążego, a 1 stycznia 1917 roku – podporucznika 5 pułku piechoty Legionów Polskich. Od września 1918 roku działał w Polskiej Organizacji Wojskowej w Krakowie.

18 listopada 1918 generał Bolesław Rojamianował go kierownikiem Biura Prasowego w Polskiej Komendzie Wojskowej w Krakowie. Następnie służył jako sztabowy oficer łącznikowy podczas walk o Przemyśl. Relacjonował obronę Lwowa i Kresów Wschodnich w czasach walk polsko-ukraińskich, w okresie do stycznia 1919. W grudniu 1918 został pierwszym redaktorem naczelnym tygodnika Żołnierz Polski, po czym od wiosny 1919 zrezygnował, aby relacjonować walki wojny polsko-bolszewickiej – wyprawy na Wilno i Kijów. Kierował wówczas Biurem Prasowym Naczelnego Dowództwa. Zweryfikowany w stopniu kapitana nad starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 274. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W latach 1923–1924 był oficerem rezerwy 14 pułku piechoty we Włocławku. W 1934 roku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III z przydziałem do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr I.

Należał do pierwszego składu redakcji pisma Skamander. Od stycznia 1921 przez kilka miesięcy przebywał w USA z odczytami i informacjami o sytuacji kraju, w środowisku polonijnym. Jego twórczość w latach 20. była obfita: Kaden wydał wtedy powieści, wspomnienia i zbiory opowiadań. Od 1922 rozpoczął druk w odcinkach powieści politycznej Generał Barcz, która spotkała się z żywym i zróżnicowanym przyjęciem. W 1925 drukował odcinki powieści Czarne skrzydła. W 1932 napisał Mateusz Bigda. Trzecią powieścią cyklu rozpoczętego przez Czarne skrzydła miały być Białe skrzydła, pisane od 1937 i ukończone dopiero w 1942, jednak większość maszynopisów zaginęła podczas wojny.

W latach 1923–1926 przewodniczył Związkowi Zawodowemu Literatów Polskich, ponownie w 1933. W latach 1933–1939 był sekretarzem generalnym Polskiej Akademii Literatury. W 1928 otrzymał Państwową Nagrodę Literacką. Był też radnym Warszawy.

Podczas obrony stolicy 8 września 1939 roku objął dział propagandy prasowej w Komisariacie Cywilnym przy dowództwie obrony. W trakcie okupacji niemieckiej, mimo propozycji opuszczenia miasta, pozostawił w Warszawie. Uczył tajnego nauczania literatury i udzielał lekcji muzyki. Został aresztowany przez Gestapo. Ostatnim jego utworem napisanym podczas okupacji jest Jedwabny węzeł. Zmarł 8 sierpnia 1944 roku, podczas powstania warszawskiego; pochowano go w wojennym grobie przy Placu Narutowicza. Grób został odnaleziony podczas ekshumacji w kwietniu 1945 roku.

Juliusz Kaden-Bandrowski i jego twórczość cechuje wierność faktom i analityczny obraz rzeczywistości. W 1951 wszystkie jego utwory z wyjątkiem Miasta mojej matki i W cieniu zapomnianej olszyny zostały wycofane z bibliotek i objęte cenzurą do czasów odwilży.

Wśród literatów pokolenia międzywojennego szczególnie krytycznie odnosili się do jego twórczości Zbigniew Uniłowski.

Zobacz pełny artykuł na Wikipedii

Osiągnięcia

Państwowa Nagroda Literacka (1928)
Krzyż Niepodległości (1931)
Krzyż Walecznych (1922)
Złoty Krzyż Zasługi (1932, 1938)
Order Leopolda II (Belgia)

Ciekawostki

Był wolnomularzem.
Podczas okupacji prowadził tajne nauczanie literatury i lekcje muzyki w Warszawie.
Został pochowany w wojennym grobie przy Placu Narutowicza.

Udostępnij