Juliusz Kaden-Bandrowski
Biografia
Juliusz Kaden-Bandrowski urodził się 24 lutego 1885 roku w Rzeszowie w rodzinie Juliusza Mariana Kadena i Heleny z Kadenów. Jako młody chłopak studiował pianistykę w Krakowie, Lwowie, Lipsku i Brukseli (od 1907), ale zrezygnował z kariery z powodu dwóch złamań rąk w dzieciństwie. W 1907 zajął się publicystyką – był korespondentem prasy krajowej, pisząc recenzje i szkice publicystyczne. Podczas pobytu w Brukseli rozpoczął studia filozoficzne i zaangażował się w działalność społeczno-niepodległościową w polskich stowarzyszeniach młodzieżowych na emigracji. Oprócz działalności publicystycznej i prelekcyjnej, w 1911 zadebiutował powieścią Niezguła (pisaną od 1909), a w tym samym roku ukazał się tom nowel Zawody, a w 1913 druga powieść Proch. Przed wybuchem I wojny światowej powrócił do Krakowa, współpracując głównie z tygodnikiem Naprzód.
Juliusz Kaden-Bandrowski, piłsudczyk z wyboru i przekonania, jako pisarz stawał zawsze po stronie prawa moralnego i taki był w życiu. Kawaler Orderu Leopolda II za popularyzację kultury belgijskiej w młodych swych latach.
W sierpniu 1914 roku, po wybuchu wojny, wstąpił do I Brygady Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego, której został adiutantem. Członek Polskiej Organizacji Narodowej (1914). Następnie pełnił funkcję oficera werbunkowego oraz kronikarza I Brygady. 28 kwietnia 1916 roku został awansowany na chorążego, a 1 stycznia 1917 roku – podporucznika 5 pułku piechoty Legionów Polskich. Od września 1918 roku działał w Polskiej Organizacji Wojskowej w Krakowie.
18 listopada 1918 generał Bolesław Rojamianował go kierownikiem Biura Prasowego w Polskiej Komendzie Wojskowej w Krakowie. Następnie służył jako sztabowy oficer łącznikowy podczas walk o Przemyśl. Relacjonował obronę Lwowa i Kresów Wschodnich w czasach walk polsko-ukraińskich, w okresie do stycznia 1919. W grudniu 1918 został pierwszym redaktorem naczelnym tygodnika Żołnierz Polski, po czym od wiosny 1919 zrezygnował, aby relacjonować walki wojny polsko-bolszewickiej – wyprawy na Wilno i Kijów. Kierował wówczas Biurem Prasowym Naczelnego Dowództwa. Zweryfikowany w stopniu kapitana nad starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 274. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W latach 1923–1924 był oficerem rezerwy 14 pułku piechoty we Włocławku. W 1934 roku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III z przydziałem do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr I.
Należał do pierwszego składu redakcji pisma Skamander. Od stycznia 1921 przez kilka miesięcy przebywał w USA z odczytami i informacjami o sytuacji kraju, w środowisku polonijnym. Jego twórczość w latach 20. była obfita: Kaden wydał wtedy powieści, wspomnienia i zbiory opowiadań. Od 1922 rozpoczął druk w odcinkach powieści politycznej Generał Barcz, która spotkała się z żywym i zróżnicowanym przyjęciem. W 1925 drukował odcinki powieści Czarne skrzydła. W 1932 napisał Mateusz Bigda. Trzecią powieścią cyklu rozpoczętego przez Czarne skrzydła miały być Białe skrzydła, pisane od 1937 i ukończone dopiero w 1942, jednak większość maszynopisów zaginęła podczas wojny.
W latach 1923–1926 przewodniczył Związkowi Zawodowemu Literatów Polskich, ponownie w 1933. W latach 1933–1939 był sekretarzem generalnym Polskiej Akademii Literatury. W 1928 otrzymał Państwową Nagrodę Literacką. Był też radnym Warszawy.
Podczas obrony stolicy 8 września 1939 roku objął dział propagandy prasowej w Komisariacie Cywilnym przy dowództwie obrony. W trakcie okupacji niemieckiej, mimo propozycji opuszczenia miasta, pozostawił w Warszawie. Uczył tajnego nauczania literatury i udzielał lekcji muzyki. Został aresztowany przez Gestapo. Ostatnim jego utworem napisanym podczas okupacji jest Jedwabny węzeł. Zmarł 8 sierpnia 1944 roku, podczas powstania warszawskiego; pochowano go w wojennym grobie przy Placu Narutowicza. Grób został odnaleziony podczas ekshumacji w kwietniu 1945 roku.
Juliusz Kaden-Bandrowski i jego twórczość cechuje wierność faktom i analityczny obraz rzeczywistości. W 1951 wszystkie jego utwory z wyjątkiem Miasta mojej matki i W cieniu zapomnianej olszyny zostały wycofane z bibliotek i objęte cenzurą do czasów odwilży.
Wśród literatów pokolenia międzywojennego szczególnie krytycznie odnosili się do jego twórczości Zbigniew Uniłowski.