Stan Borys
Biografia
Urodzony 3 września 1941 roku w Załężu Stan Borys pochodzi z ubogiej rodziny; jego ojciec był kolejarzem, a jego siostra Zofia zmarła w 2022 roku w wieku 90 lat. Miał wykształcenie techniczne i zdał maturę eksternistycznie; uczył się grać na skrzypcach, klarnecie i gitarze, brał także udział w konkursach recytatorskich.
Po opuszczeniu domu rodzinnego podejmował różne prace zarobkowe, m.in. melioratora, górnika, zegarmistrza i goniącego. Profesjonalną działalność artystyczną rozpoczął w 1958 roku jako rekwizytor w Teatrze im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie, gdzie występował jako statysta i zagrał epizodyczną rolę w sztuce Ryszard II. W latach 60. założył teatr poezji Symbol; w 1965 debiutował jako poeta, a jego utwory ukazały się w Nowinach Rzeszowskich. Otrzymał także nagrodę w Turnieju Jednego Wiersza.
Również w 1965 zainteresował się śpiewem; został pracownikiem kulturalno-oświatowym w Klubie Łącznościowca w Rzeszowie, gdzie poznał Tadeusza Nalepę i wspólnie założyli zespół Blackout. Z końcem 1966 odszedł z zespołu i przeszedł do formacji Bizony, z którą współpracował dwa lata. W 1968 razem z zespołem zajął drugie miejsce na Ogólnopolskim Przeglądzie Zespołów Estradowych w Olsztynie, a solowo – za wykonanie utworu To ziemia – otrzymał nagrodę prasy na KFPP w Opolu.
W 1969 rozpoczął karierę solową i wydał swój pierwszy album. W 1971 wystąpił na Festiwalu Piosenki Bratysławskiej w Bratysławie i za wykonanie utworów Ikona i Kvrie otrzymał Brązowego Gronostaja na Międzynarodowym Festiwalu Varietées w Rennes. W 1972 zajął trzecie miejsce (ex aequo z Urszulą Sipińską i Haliną Frąckowiak) i otrzymał nagrodę prasy za najlepszą interpretację piosenki na Young European Song Festival w Ostendzie; ponadto zajął drugie miejsce i nagrodę za interpretację piosenki Wierzę drzewom na Olimpiadzie Piosenki w Atenach. W 1973 za wykonanie Jaskółki uwięzionej otrzymał nagrodę dziennikarzy na KFPP Opole; w tym samym roku za wykonanie Jaskółki uwięzionej zajął pierwsze miejsce za interpretację piosenki polskiej na 13. Międzynarodowym Festiwalu Piosenki w Sopocie, a także otrzymał wyróżnienie na festiwalu Onda Nueva w Caracas i nagrodę publiczności oraz nagrodę jury w Castlebar.
W sezonie 1974/1975 występował w Teatrze Syrena w Warszawie. W maju 1975 z premiery miało miejsce oratorium Katarzyny Gärtner i Ernsta Brylla Zagrajcie nam dzisiaj wszystkie srebrne dzwony, w którym wystąpił. W 1976 wydał singel Dziś prawdziwych Cyganów już nie ma, nagrany w duecie z Marylą Rodowicz. Po odejściu z Teatru Syrena wyjechał za granicę i mieszkał w USA i Kanadzie, dorabiając jako taksówkarz. W 1981 zaśpiewał na uroczystościach żałobnych Krzysztofa Klenczona w Chicago.
W 2004 był gwiazdą festiwalu muzycznego Syracuse. W 2006 zaczął występować z zespołem Imię Jego 44 z Wrocławia, a 5 listopada 2006 w Filharmonii w Rzeszowie obchodził 45-lecie pracy artystycznej. We wrześniu 2009 ukazał się zbiór jego wierszy Co jest urokiem tego życia. W 2014 wystąpił z utworem Jaskółka uwięziona w koncercie 25 lat Wolność kocham i rozumiem podczas KFPP Opole; piosenkę wykonał także w trakcie 54. edycji festiwalu w 2017.
Życie prywatne: trzykrotnie żonaty. Z żoną Ewą ma córkę Patrycję; jego żoną była także Agata Pilitowska. Od 2009 pozostaje w nieformalnym związku z Anną Maleady. W latach 1975–2004 mieszkał za granicą (w Chicago, Toronto i Las Vegas); od marca 2020 mieszka w USA. W lutym 2019 przeszedł udar mózgu, po którym został częściowo sparaliżowany. W październiku 2021 przeszedł zawał serca. Wyznaje taoizm i od lat praktykuje jogę. 7 października 2023 Uczelnia Łukaszewski w Warszawie nadała Stanowi Borysowi honorowy tytuł Profesora.