Cztery podkarpackie wsie mają szansę stać się miastami od 1 stycznia 2027 roku

Cztery podkarpackie miejscowości są na finiszu drogi do odzyskania praw miejskich. Jeśli rządowy projekt przejdzie bez zmian, od 1 stycznia 2027 roku Czudec, Gorzyce, Wielopole Skrzyńskie i Żołynia oficjalnie znajdą się na mapie jako miasta.

To rozwiązanie obejmuje nie tylko zmianę statusu tych czterech wsi, ale też szerszą korektę podziału administracyjnego kraju. W projekcie rozporządzenia przygotowanym przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przewidziano nadanie praw miejskich łącznie dwunastu miejscowościom w Polsce, a Podkarpacie ma być jednym z regionów z największą zmianą.

Rządowy projekt obejmuje cztery miejscowości z Podkarpacia

Dokument opublikowany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji dotyczy zmian w podziale terytorialnym kraju. Oprócz przesunięć granic gmin i miast przewiduje on także nadanie statusu miasta wybranym miejscowościom, które spełniły formalne i społeczne warunki potrzebne do takiej decyzji.

W województwie podkarpackim wskazano Czudec, Gorzyce, Wielopole Skrzyńskie i Żołynię. Wszystkie cztery uzyskały pozytywną opinię wojewody podkarpackiego, a ich rady gmin poparły zmianę statusu.

• projekt rozporządzenia obejmuje także inne miejscowości w kraju,
• zmiana ma wejść w życie 1 stycznia 2027 roku,
• podkarpackie wsie nadal mają pozostać siedzibami swoich gmin.

Czudec, Gorzyce, Wielopole Skrzyńskie i Żołynia. Co przemawia za zmianą?

W ocenie rządu każda z tych miejscowości ma cechy, które uzasadniają przywrócenie im statusu miasta. Analizowano między innymi układ przestrzenny, rozwój infrastruktury technicznej, udział działalności pozarolniczej oraz historyczne znaczenie danej miejscowości. Liczyły się również konsultacje społeczne.

Czudec liczy 2855 mieszkańców i ma historyczny rynek wpisany do rejestru zabytków województwa podkarpackiego. Miejscowość posiadała prawa miejskie już od 1427 do 1935 roku. W konsultacjach w samym sołectwie za przywróceniem statusu było 57,93 proc. mieszkańców, przeciw 40,59 proc., a 1,48 proc. wstrzymało się od głosu przy frekwencji 28,92 proc..

Gorzyce to największa z czterech miejscowości. Zamieszkuje je 6078 osób. Na terenie wsi obowiązuje dwanaście miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, które dopuszczają zabudowę mieszkaniową, usługową, handlową, produkcyjną i rekreacyjną. Za zmianą statusu w konsultacjach opowiedziało się 79,17 proc. głosujących, przeciw było 19,01 proc., a frekwencja wyniosła jedynie 2,88 proc..

Wielopole Skrzyńskie ma ponad 2 tysiące mieszkańców i zachowane historyczne centrum z rynkiem. Miejscowość była miastem od XIV wieku do 1933 roku. W konsultacjach społecznych za przywróceniem praw miejskich było 83,86 proc. głosujących, przeciw 13,83 proc., a wstrzymało się 2,31 proc.; frekwencja wyniosła 20,81 proc..

Żołynia liczy 4655 mieszkańców. Wyróżnia ją historyczny układ urbanistyczny, duży rynek objęty ochroną konserwatorską i zachowana zabudowa. Prawa miejskie posiadała od przełomu XVII i XVIII wieku do 1934 roku. W samym sołectwie za było 74,64 proc. głosujących, przeciw 25 proc., przy frekwencji 5,90 proc..

Warto jednak zaznaczyć, że w przeciwieństwie do gmin Czudec, Gorzyce i Wielopole Skrzyńskie, mieszkańcy gminy Żołynia (bez sołectwa Żołynia) nie poparli takiego rozwiązania.

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

Zmiany będą formalne, ale mogą otworzyć nowe możliwości

Jeśli rozporządzenie zostanie przyjęte, mieszkańcy nie będą musieli wymieniać dowodów osobistych. Konieczna będzie jednak aktualizacja części rejestrów administracyjnych, ewidencji, oznakowania, pieczęci, tablic oraz dokumentacji urzędowej. Koszty tych działań mają ponieść zainteresowane samorządy, a projekt nie przewiduje dodatkowych wydatków z budżetu państwa.

Nadanie statusu miasta może ułatwić sięganie po część programów i funduszy kierowanych do obszarów miejskich. Samorządy zyskują też szansę na lepszą rozpoznawalność i mocniejszy argument w rozmowach z inwestorami. Jednocześnie pojawiają się także możliwe wyzwania, w tym inne stawki podatku od nieruchomości czy odmienne warunki korzystania z niektórych form wsparcia dla terenów wiejskich.

W praktyce oznacza to, że dla lokalnych społeczności nie będzie to tylko zmiana nazwy na tablicy. Nowy status może wpłynąć na planowanie inwestycji, sposób prowadzenia polityki przestrzennej i przyszłe możliwości rozwoju poszczególnych gmin.

Dlaczego ta decyzja jest ważna dla mieszkańców regionu?

Dla Podkarpacia to istotny moment, bo zmiana obejmuje aż cztery miejscowości jednocześnie. Tego typu decyzje rzadko dotyczą tak dużej liczby ośrodków w jednym województwie i z reguły mają znaczenie nie tylko symboliczne, ale też organizacyjne oraz rozwojowe. Mieszkańcy zyskują nowy status administracyjny, a samorządy - dodatkowe narzędzie do budowania lokalnej polityki inwestycyjnej.

Jeżeli projekt zostanie przyjęty bez poprawek, od 1 stycznia 2027 roku Czudec, Gorzyce, Wielopole Skrzyńskie i Żołynia oficjalnie dołączą do grona miast. Rada Ministrów ma przyjąć projekt rozporządzenia do 31 lipca.

Informacje przekazało Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.