Negatywna ocena NIK dla USK w Rzeszowie. Blok operacyjny „warunkowo” i konflikt interesów

Blok operacyjny dopuszczony tylko „warunkowo” od 2018 r., lekarze i pielęgniarki na dyżurach trwających ponad dobę oraz przypadki podpisywania rachunków wystawianych przez własną spółkę – to część ustaleń Najwyższej Izby Kontroli po kontroli Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego (USK) im.Fryderyka Chopina w Rzeszowie. W raporcie obejmującym lata 2022-25 rzeszowska placówka została wskazana jako jedyna spośród dziesięciu skontrolowanych w kraju, która otrzymała jednoznacznie negatywną ocenę.

Kontrolerzy opisali szereg problemów: od kwestii technicznych i sanitarnych, przez zarządzanie łóżkami i personelem, aż po wątki dotyczące konfliktu interesów przy zlecaniu świadczeń podmiotom zewnętrznym. W raporcie pojawia się też wątek szkolenia lekarzy rezydentów z położnictwa i ginekologii na oddziale, w którym w 2023 roku nie odbył się ani jeden poród.

Warunki lokalowe i sprzęt: zastrzeżenia od lat

NIK wskazała, że w USK w Rzeszowie stan techniczny i sanitarny części pomieszczeń naruszał wymagania wynikające z przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia. Zastrzeżenia dotyczyły m.in. obszarów wykorzystywanych przez kliniki Chirurgii, Gastroenterologii i Okulistyki.

Szczególnie mocno wybrzmiał temat bloku operacyjnego. Według ustaleń kontrolerów z powodu wad technicznych od 2018 r. był on dopuszczony do użytkowania jedynie warunkowo przez inspekcję sanitarną.

Kontrola objęła również wybrane urządzenia medyczne. Na 10 zbadanych losowo, 4 nie miały aktualnych, terminowych przeglądów technicznych, co – jak zaznaczono – mogło wpływać na bezpieczeństwo pacjentów.

„Puste łóżka” i koszty gotowości

W raporcie NIK sporo miejsca poświęcono gospodarowaniu bazą łóżkową. Średnioroczny wskaźnik wykorzystania łóżek w całym szpitalu wynosił od 68% do 79%, ale w poszczególnych klinikach pojawiały się – zdaniem kontrolerów – szczególnie niepokojące spadki obłożenia.

Konsekwencją – jak opisano – były koszty utrzymania personelu medycznego przypisanego do łóżek pozostających w gotowości, mimo niskiego wykorzystania. Dyrektor szpitala tłumaczył wykazane anomalie m.in. skutkami pandemii oraz przedłużającym się remontem budynku na drugim piętrze w latach 2022-24.

Konflikt interesów i rachunki podpisywane przez tę samą osobę

Jednym z najbardziej wyrazistych wątków raportu są relacje personalne w procesie zlecania świadczeń zdrowotnych podmiotom zewnętrznym. NIK wskazała, że w dwóch skontrolowanych szpitalach – w Krakowie i Rzeszowie – pojawił się konflikt interesów, gdy osoby nadzorujące wykonywanie świadczeń przez zewnętrzne podmioty jednocześnie pełniły w nich funkcje kierownicze, właścicielskie albo były pracownikami.

„Wystąpił konflikt interesów polegający na tym, że osoby nadzorujące wykonywanie świadczeń w Szpitalu przez podmioty zewnętrzne jednocześnie pełniły funkcje kierownicze lub właścicielskie w tych podmiotach, lub były ich pracownikami (…) a także podpisywali rachunki wystawiane przez własną spółkę i potwierdzali wykonanie usług”.

Najwyższa Izba Kontroli

W przypadku Rzeszowa NIK opisała takie nieprawidłowości m.in. w Klinice Chirurgii Szczękowo-Twarzowej i Klinice Radiologii i Diagnostyki Obrazowej. Kontrola wykazała sytuację, w której osoba kierująca jednostką pełniła funkcję prezesa zarządu w spółce komercyjnej, która otrzymała zamówienie od rzeszowskiego szpitala. W analizowanych rachunkach w miejscu przeznaczonym na podpis osoby upoważnionej do wystawienia faktury po stronie firmy widniała pieczęć i podpis kierownika kliniki szpitalnej. Ta sama osoba miała też zatwierdzać zestawienia wykonanych usług od strony szpitala.

W raporcie zapisano również zarzuty dotyczące: udzielania zamówień medycznych z pominięciem trybu konkursu ofert, bezprawnego podnoszenia stawek na niekorzyść placówki oraz nierzetelnej weryfikacji obowiązkowych ubezpieczeń OC kontrahentów.

Dyżury ponad 24 godziny i obchodzenie norm czasu pracy

NIK odnotowała, że w USK w Rzeszowie dochodziło do nieprzerwanej pracy lekarzy i pielęgniarek trwającej ponad 24 godziny, a także do przypadków naruszenia prawa do 11-godzinnego dobowego odpoczynku.

W raporcie opisano mechanizm, w którym placówka zawierała umowy z podmiotem zewnętrznym, za pośrednictwem którego na rzecz szpitala usługi świadczyło pięć pielęgniarek zatrudnionych równolegle w USK na etatach. Kontrolerzy zwrócili też uwagę, że dyrekcja nie ustaliła minimalnych norm zatrudnienia dla pielęgniarek.

Specjalizacja z położnictwa bez porodów

Osobny rozdział raportu dotyczy kształcenia. W 2023 r. w szpitalu prowadzono szkolenie specjalizacyjne dla lekarzy rezydentów w dziedzinie położnictwa i ginekologii. Jednocześnie – z powodu remontu w Klinice Ginekologii – w całym 2023 roku nie odbył się tam ani jeden poród.

NIK przypomniała, że program akredytacyjny Ministerstwa Zdrowia wymaga, by roczna liczba odebranych porodów na oddziale wynosiła co najmniej 400. Tymczasem na oddziale, gdzie porodów nie było, specjalizowało się od 8 do 11 rezydentów. Jak wynika z ustaleń kontrolerów, ówczesny dyrektor nie doprowadził do podpisania umów z innymi szpitalami, które pozwoliłyby zapewnić rezydentom realną naukę w wymaganym zakresie.

Jakość i organizacja: braki w dokumentacji, „puste” centrum badań

W obszarze zarządzania jakością NIK stwierdziła m.in., że dla 60% skontrolowanych pracowników nie sporządzono opisów stanowisk pracy. Zespół ds.Analizy Zdarzeń Niepożądanych spotykał się raz na kwartał, ale protokoły miały ograniczać się w praktyce do wskazania liczby incydentów – bez dokumentów potwierdzających analizę przyczyn, wniosków i działań korygujących.

Dodatkowo kontrolerzy wskazali na braki w przekazywaniu danych przez kliniki: w 2022 r. danych nie przesłało 12 klinik, w 2023 r. – 9, a w 2024 r. – 10.

W 2023 r. w strukturze USK powołano Uniwersyteckie Centrum Badań Klinicznych, jednak w latach 2023–2024 nie przypisano do niego ani jednego pracownika. NIK zwróciła też uwagę, że szpital nie ustalił pisemnych zasad wyceny opłacalności badań komercyjnych. Wskazano ponadto na błędy ewidencyjne, które doprowadziły do podwójnego sfinansowania 11 wizyt dermatologicznych: szpital miał otrzymać środki od komercyjnego sponsora badań, a następnie omyłkowo zgłosić te same wizyty do rozliczenia przez NFZ.

Finanse rosną, ale ocena NIK pozostaje druzgocąca

Raport odnotował jednocześnie poprawę wyników finansowych USK w Rzeszowie. Przychody netto ze sprzedaży usług medycznych wzrosły z 443,1 mln zł w 2022 roku do 564,7 mln zł w 2023 roku, by w 2024 roku przekroczyć 709,5 mln zł. Szpital wyszedł też ze straty na sprzedaży: w 2022 r. wynosiła ona minus 6,2 mln zł, natomiast rok 2024 zamknięto z dodatnim wynikiem 22,5 mln zł.

Ostateczny wynik finansowy netto za 2024 rok to 36,4 mln zł zysku. Zobowiązania na koniec 2024 roku wynosiły 160,4 mln zł, przy czym – jak podano – szpital nie miał wówczas żadnych zobowiązań wymagalnych. Według ekonomicznego modelu predykcji bankructwa INE PAN sytuacja finansowa placówki ustabilizowała się i nie ma zagrożenia dla zasady samofinansowania.

Mimo tej poprawy NIK podkreśliła, że skala i waga nieprawidłowości organizacyjnych, kadrowych i proceduralnych przesądziły o negatywnej ocenie dla rzeszowskiego USK. W szpitalu doszło też do zmiany na stanowisku dyrektora: obecnie placówką kieruje Marcin Rusiniak, który zastąpił Janusza Ławińskiego. Raport pokazuje, jak szeroki zakres działań naprawczych stoi przed nowym kierownictwem.

• Kontrola NIK obejmowała lata 2022-25.
• Blok operacyjny był dopuszczony warunkowo przez inspekcję sanitarną od 2018 r.
• Na 10 urządzeń medycznych 4 nie miały terminowych przeglądów.
• W 2023 r. na oddziale szkolono 8–11 rezydentów, choć porodów było 0 przy wymaganiu minimum 400 rocznie.