1 września w Wieluniu: Tusk apeluje o szacunek i pamięć, która jest moralnym kompasem

Lekcja pamięci w mieście, które jako pierwsze poznało grozę wojny

W piątek, 1 września, w Zespole Szkół nr 1 w Wieluniu odbyła się uroczysta inauguracja roku szkolnego 2026/27, w której udział wziął Prezes Rady Ministrów Donald Tusk. Wybór tego miejsca nie był przypadkowy – to właśnie Wieluń, a nie Westerplatte, stał się celem pierwszych niemieckich bombardowań we wrześniu 1939 roku. Atak na uśpione, bezbronne miasto pochłonął życie co najmniej 1200 osób, a centrum miejscowości legło w gruzach w 90 procentach. Premier, jeszcze przed rozpoczęciem ceremonii, zapalił znicz przy pomniku ofiar września, oddając hołd cywilnym ofiarom, które często pozostają w cieniu wielkich narracji historycznych.

Rozmawiając z obecnymi na uroczystości świadkami tamtych wydarzeń – panią Anielą i panem Eugeniuszem, którzy jako dzieci widzieli płonący Wieluń – Tusk podkreślił, że osobiste świadectwa są bezcenne. To one sprawiają, że historia przestaje być suchym zapisem dat i staje się przestrogą. Premier zaznaczył, że spór o to, gdzie dokładnie zaczęła się II wojna światowa, ma znaczenie drugorzędne – ważniejsze jest, by pamiętać, do czego prowadzą nienawiść, pogarda i agresja. Właśnie tę uniwersalną lekcję powinny wynieść z dzisiejszych obchodów kolejne pokolenia.

Moralny kompas – co pamięć o wojnie oznacza dla współczesnych uczniów

W swoim wystąpieniu premier Tusk wielokrotnie podkreślał, że znajomość historii to nie tylko obowiązek szkolny, ale fundament budowania przyszłości. – „Pamięć o II wojnie światowej daje szansę, że kolejne pokolenia nie będą musiały jej doświadczyć” – mówił. To nie jest jednak bierne wspominanie, ale aktywna refleksja nad mechanizmami, które doprowadziły do katastrofy. Premier wskazał, że kształtowanie moralnego kompasu – umiejętność odróżniania dobra od zła i rozpoznawania zagrożeń, zanim staną się one rzeczywistością – to zadanie, które stoi przed każdą szkołą i każdym nauczycielem.

Szef rządu zwrócił się bezpośrednio do młodzieży, przypominając, że choć dziś nie są narażeni na dramaty wojenne, to na nich spoczywa odpowiedzialność za przyszłość Polski. – „To, jak traktujecie swoich rówieśników, jak reagujecie na przemoc, na agresywną głupotę, ma wielkie znaczenie” – podkreślił. Tusk zaapelował o wzajemny szacunek, respektowanie odmiennych opinii i odwagę w stawaniu w obronie słabszych. Te codzienne, pozornie drobne gesty budują bowiem społeczeństwo, które potrafi oprzeć się nienawiści.

„Bardzo was proszę, szanujcie się nawzajem, respektujcie swoje opinie, szanujcie nauczycieli, kłóćcie się z nimi, kiedy czujecie, że macie rację. Pomyślcie przynajmniej raz w tygodniu o tych, którzy potrzebują waszej pomocy i postarajcie się im pomóc. To jest najpiękniejsza lekcja wychowania obywatelskiego”

Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów

Przemoc w polskich szkołach – problem, którego nie można ignorować

Apel premiera wpisuje się w niepokojący trend, jaki obserwujemy w polskich placówkach oświatowych. Coraz częściej do mediów trafiają informacje o aktach przemocy fizycznej i psychicznej, także o podłożu narodowościowym. Ministerstwo Edukacji Narodowej odnotowuje wzrost zgłoszeń dotyczących cyberprzemocy i agresji rówieśniczej. Eksperci podkreślają, że pandemia i długotrwała izolacja pogłębiły problemy z relacjami społecznymi wśród młodzieży, a powrót do szkół nie rozwiązał ich automatycznie.

Premier Tusk, mówiąc o „agresywnej głupocie”, nawiązał do sytuacji, w których hejt staje się narzędziem budowania pozycji w grupie. Jego słowa są jasnym sygnałem, że rząd dostrzega skalę zjawiska i chce, aby szkoły stały się przestrzenią realnego wsparcia, a nie tylko instytucjami realizującymi podstawę programową. W tym kontekście ważne są nie tylko kary, ale przede wszystkim edukacja emocjonalna i społeczna, która uczy rozwiązywania konfliktów bez użycia siły.

Rzeszów i Podkarpacie – pamięć, która łączy pokolenia

Choć Wieluń znajduje się setki kilometrów od Rzeszowa, przesłanie płynące z dzisiejszych uroczystości jest bliskie mieszkańcom Podkarpacia. To właśnie na naszych ziemiach we wrześniu 1939 roku toczyły się ciężkie walki, a miejscowości takie jak Komańcza, Bircza czy Przemyśl zapisały się w historii jako świadkowie dramatu wojny. Lokalne społeczności od lat pielęgnują pamięć o ofiarach – wystarczy wspomnieć cmentarze wojenne w Łęce Dukielskiej, gdzie spoczywają żołnierze różnych narodowości, czy coroczne rekonstrukcje historyczne organizowane w regionie.

Dla rzeszowskich uczniów nauka o wojnie to nie tylko lekcje w szkolnych ławach, ale także wizyty w Muzeum Okręgowym, które posiada bogatą kolekcję pamiątek z okresu okupacji, czy udział w projektach edukacyjnych realizowanych przez Instytut Pamięci Narodowej na Podkarpaciu. Warto, aby rodzice i nauczyciele wykorzystali dzisiejsze wystąpienie premiera jako pretekst do rozmów z dziećmi o wartościach – o tym, że szacunek do drugiego człowieka, niezależnie od jego pochodzenia czy poglądów, jest fundamentem demokratycznego państwa. To także okazja, by przypomnieć o lokalnych bohaterach, takich jak rodzina Ulmów z Markowej, która zapłaciła najwyższą cenę za pomoc Żydom.

Nowy rok szkolny – wyzwania i nadzieje

Inauguracja roku szkolnego 2026/27 to nie tylko symboliczny moment, ale także początek konkretnych wyzwań. W całej Polsce do szkół powróciło około 4,6 miliona uczniów, w tym ponad 300 tysięcy pierwszoklasistów, którzy dopiero rozpoczną swoją edukacyjną przygodę. W województwie podkarpackim naukę rozpoczyna około 250 tysięcy dzieci i młodzieży, a w samym Rzeszowie – ponad 30 tysięcy uczniów. Dla nich wszystkich przygotowano nowe programy nauczania, które w większym stopniu mają kłaść nacisk na kompetencje społeczne i obywatelskie.

Premier Tusk, kończąc swoje wystąpienie, zostawił młodzieży jasne przesłanie: nie bójcie się dyskutować, ale róbcie to z szacunkiem. To ważne w czasach, gdy debata publiczna bywa brutalna, a media społecznościowe potrafią zniszczyć reputację w kilka minut. Wychowanie obywatelskie, o którym mówił szef rządu, to nie tylko przedmiot w szkole – to codzienna praktyka bycia dobrym człowiekiem. I właśnie tej praktyki życzmy wszystkim uczniom, nauczycielom i rodzicom w nowym roku szkolnym.

• 1 września 1939 r. – niemiecki atak na Wieluń, co najmniej 1200 ofiar, zniszczenie miasta w 90%
• 2026/27 – rok szkolny, którego inauguracja odbyła się w Zespole Szkół nr 1 w Wieluniu
• 4,6 mln – liczba uczniów rozpoczynających naukę w całej Polsce
• 250 tys. – uczniowie na Podkarpaciu, w tym 30 tys. w Rzeszowie