Rzeszów szykuje kolejne narzędzie prawne w obronie pomnika. Chodzi o wpis do gminnej ewidencji

O przyszłości Pomnika Walk Rewolucyjnych w Rzeszowie zadecyduje nie tylko wojewódzki konserwator, ale także lokalne przepisy urbanistyczne. Ratusz właśnie uruchomił procedurę włączenia monumentu do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Rzeszowa – co wzmocni jego ochronę na poziomie planowania przestrzennego i prac budowlanych. To kolejny ruch w wielowątkowym sporze, który od lat dzieli mieszkańców i angażuje kolejne instytucje.

Nowa linia obrony: ewidencja gminna

Choć Pomnik Walk Rewolucyjnych od 2024 roku figuruje już w rejestrze zabytków województwa podkarpackiego, władze miasta postanowiły pójść o krok dalej. Rozpoczęto formalną procedurę umieszczenia obiektu w Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Rzeszowa. Działanie to ma charakter uzupełniający względem ochrony wojewódzkiej.

W praktyce wpis do ewidencji gminnej oznacza zaostrzenie rygorów przy każdej inwestycji. Jeśli monument znajdzie się w wykazie, miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego będą musiały uwzględniać obowiązek jego zachowania. Ponadto wszelkie roboty budowlane, a tym bardziej rozbiórkowe, będą wymagały ścisłego uzgodnienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Dla ratusza to kolejna tarcza chroniąca przed ewentualną przebudową terenu.

Majowy wyrok nie kończy sporu

W maju zapadł ważny – choć nie ostateczny – wyrok w sprawie samego monumentu. Sąd oddalił pozew miasta, przez co Pomnik Czynu Rewolucyjnego pozostał w rękach Stowarzyszenia Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia. To organizacja, która od lat domaga się usunięcia obiektu, uznając go za symbol propagujący ustrój totalitarny.

Samorząd, wspierany przez aktywistów z Fundacji Rzeszowskiej, konsekwentnie dąży do zachowania monumentu i poprawy jego stanu technicznego. Stowarzyszenie nie zamierza jednak składać broni – złożyło już odwołanie od decyzji wojewódzkiego konserwatora o uznaniu pomnika za zabytek do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że batalia może przeciągnąć się na miesiące, a nawet lata.

Grunt pod pomnikiem – kolejny front

Równolegle toczy się proces o prawo własności do działki, na której stoi monument. W 2006 roku teren został darowany Zakonowi Bernardynów, a później trafił do Stowarzyszenia. Ratusz próbował sądownie unieważnić tę darowiznę, argumentując, że przekazanie nastąpiło z naruszeniem prawa.

Sąd Okręgowy w Rzeszowie na początku roku oddalił jednak pozew miasta. Urząd nie dał za wygraną – złożył apelację i obecnie czeka na wyznaczenie terminu kolejnej rozprawy. Jeśli apelacja zostanie uwzględniona, własność gruntu może wrócić pod skrzydła samorządu, co znacząco wpłynie na możliwość dalszego zarządzania obiektem.

Dla mieszkańców Rzeszowa los Pomnika Walk Rewolucyjnych to nie tylko spór prawny, ale przede wszystkim pytanie o tożsamość miasta. Obiekt przez dekady był jednym z symboli przestrzeni publicznej – niezależnie od oceny ideologicznej, jego ewentualne zniknięcie zmieniłoby charakter śródmieścia. Dlatego każda decyzja urzędników i sądów ma bezpośrednie przełożenie na codzienne postrzeganie dziedzictwa.

Co dalej? W najbliższych miesiącach poznamy stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawie odwołania Stowarzyszenia. Równolegle toczyć się będzie proces apelacyjny dotyczący własności działki. Jeśli obie ścieżki zakończą się po myśli ratusza, miasto zyska realne narzędzia do zabezpieczenia monumentu na długie lata. Na razie jednak każda ze stron trzyma karty przy orderach.

Informacje przekazał Urząd Miasta w Rzeszowie oraz materiały prasowe wydziału komunikacji społecznej.